Газрын харилцаа Газар эзэмших

''Газар эзэмших'' гэж газрыг гэрээнд заасан зориулалт, нөхцөл, болзлын дагуу хуулиар зөвшөөрөгдсөн хүрээнд өөрийн мэдэлд байлгахыг хэлнэ.

Монгол Улсын Газрын тухай хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1.3 дахь хэсэгт зааснаар "Газар эзэмших" гэж газрыг гэрээнд заасан зориулалт, нөхцөл, болзлын дагуу хуулиар зөвшөөрсөн хүрээнд өөрийн мэдэлд байлгахыг ойлгоно.

Газар эзэмших эрх нь Монгол Улсын Газрын тухай хуульд заасан болзол, нөхцөл, шаардлага, хугацаа, холбогдох журмын дагуу зохицуулагддаг. Тухайлбал, Газрын тухай хуулийн 27 дугаар зүйлд зааснаар иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага нь:

Нэг. Газрыг зөвхөн Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага газар эзэмших эрхийн гэрчилгээний үндсэн дээр эзэмших эрхтэй.

Хоёр. Газрыг Газрын тухай хуульд заасан зориулалт, хугацаа, болзолтойгоор гэрээний үндсэн дээр зөвхөн эрхийн гэрчилгээгээр эзэмшүүлнэ.

Гурав. Нэгж талбар бүр эрхийн гэрчилгээтэй байна. Өөрөөр хэлбэл гэрчилгээгүйгээр газар эзэмшихийг хориглоно.

Дөрөв. Хүчин төгөлдөр эрхийн гэрчилгээгүй аливаа этгээд газар эзэмшихийг хориглоно.

Тав. Хүний үйл ажиллагааны улмаас элэгдэл, эвдрэлд орж, ашиглалтгүй орхигдсон газрыг өөрийн хүч, хөрөнгөөр нөхөн сэргээсэн иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад тухайн газрыг эзэмшүүлж болно.

Зургаа. Иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын өөрийн хөрөнгөөр байгуулсан хиймэл нуур, цөөрөм, усан сан, өсгөж үржүүлсэн ан амьтан, тарьж ургуулсан ойн төгөл, аж ахуйн ашигт ургамлын доорх газрыг багийн иргэдийн Нийтийн Хурлын санал, холбогдох мэргэжлийн байгууллагын дүгнэлт, сумын иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлын шийдвэрийг үндэслэн давуу эрхээр эзэмшүүлж болно.

Газрын тухай хуулийн 32 дугаар зүйлийн 32.1 дэх хэсэгт зааснаар "Иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага газар эзэмших тухай хүсэлтээ тухайн шатны Засаг даргад газрын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагаас баталсан загварын дагуу гаргана."

Загварыг ЭНД дарж орж авна уу.

Иргэн

Газрын тухай хуулийн 32.2т заасны дагуу материал бүрдүүлнэ:

  • Овог, нэр, байнга оршин суугаа хаяг,  иргэний үнэмлэхийн болон регистрийн дугаар,
  • Эзэмших газрын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн харьяалал, хэмжээ, зааг, байршил, нэгж талбарыг харуулсан тойм зураг
  • Газар эзэмших зориулалт, хугацаа

Аж ахуйн  нэгж

  • Аж ахуйн нэгж, байгууллагын оноосон нэр, харьяалал, хаяг, улсын бүртгэлийн гэрчилгээний хуулбар
  • Тухайн аж ахуйн нэгж, байгууллагын үйлдвэрлэл, үйлчилгээ явуулах газрын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн харьяалал, хэмжээ, зааг, байршил, нэгж талбарыг харуулсан тойм зураг газар эзэмших зориулалт, хугацаа

 

Таны судалсан байвал зохих хууль бусад эрх зүйн акт

  • Монгол Улсын Үндсэн хууль (1992 он) ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Газрын тухай хууль (2002 он) ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Газрын төлбөрийн тухай хууль (1997 он) ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Геодези, зураг зүйн тухай хууль (1997 он) ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Кадастрын зураглал ба газрын кадастрын тухай хууль (1999 он) ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Хот, суурин газрыг дахин хөгжүүлэх тухай хууль (2015 он) ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Улсын бүртгэлийн ерөнхий хууль (2018 он) ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Үл хөдлөх эд хөрөнгийн барьцааны тухай хууль (2009 он) ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Газрын харилцаа, геодези, зураг зүйн газрын даргын 2006 оны 155 тоот тушаал
  • Газрын харилцаа, геодези, зураг зүйн газрын даргын 2008 оны 133 тоот тушаал ЭНД дарж үзнэ үү.
  • Нийслэлийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн хурлын тэргүүлэгчдийн 2012 оны 25 дугаар тогтоол

Та харьяа дүүргийн газрын албанд хүсэлт гаргаснаар тухайн эзэмших газрын харилцаа үүснэ.

Иргэн та дүүргийн газрын алба, газар зохион байгуулагч буюу газрын даамалд хандаж эзэмших газрын тухай лавлагаа мэдээлэл авч, аль шатны байгууллагад газар эзэмших хүсэлт гаргах тухай мэдэх боломжтой.

Иргэн таны газар эзэмших хүсэлтийг харьяаллын дагуу аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн засаг дарга шийдвэрлэх бөгөөд хэрэв таны эзэмших хүсэлттэй газар иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлаар баталсан газар зохион байгуулалтын ерөнхий болон тухайн жилийн төлөвлөгөөний дагуу иргэдэд газар эзэмшүүлэх хэсэгт хамаарах бол сум, дүүргийн засаг дарга газар эзэмшүүлэх шийдвэр гаргана.

Хэрэв таны эзэмших хүсэлттэй газар иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлаар баталсан газар зохион байгуулалтын ерөнхий болон тухайн жилийн төлөвлөгөөний дагуу төвийн инженерийн шугам, сүлжээ бүхий газруудад газар эзэмшүүлэх, ашиглуулах хэсэгт хамаарах бол аймаг нийслэлийн засаг дарга шийдвэр гаргана.

Энэ хуулийн 33 дугаар зүйлд газар эзэмшүүлэх шийдвэр гаргах гэсэн заалтад

Монгол Улсын иргэн, аж ахуйн нэгж байгууллагад газар эзэмшүүлэх асуудлыг дараах журмыг баримтлан шийдвэрлэнэ.

33.1.1. энэ хуулийн 29.1, 29.2, 29.3-т заасан болон төсөвт байгууллагад зайлшгүй хэрэгцээтэй газрыг эзэмшүүлэх тухай шийдвэрийг аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн Хурлаар баталсан газар зохион байгуулалтын ерөнхий болон тухайн жилийн төлөвлөгөөний дагуу тухайн шатны Засаг дарга гаргана.

Асуудал шийдвэрлэх үйл ажиллагаа процесс нь Газрын тухай хууль болон Газар эзэмших, ашиглах  эрхийн гэрчилгээ олгох журам-ын дагуу шийдвэрлэнэ.

Нэг. Иргэн та эн тэргүүнд эзэмшин авах гэж төлөвлөж байгаа газраа газар зохион байгуулалтын ерөнхий болон тухайн жилийн төлөвлөгөөнд иргэнд газар эзэмшүүлэхээр тусгасан хэсэг багтсан эсэхийг тодруулах шаардлагатай. Үүний тулд тухайн эзэмшихийг хүсэж буй газрын харьяа дүүргийн газрын газрын албанд хандаж газар зохион байгуулагчтай уулзаж хэрэв хүсвэл тодорхой хураамж төлж хэвлэмэл хэлбэрээр гаргуулж авах боломжтой.

Хоёр. Иргэн та газар эзэмших хүсэлтээ харьяа дүүргийн газрын албанд хандан гаргаж, таны хүсэлтийг хүлээн авч бүртгэн, бүртгэсэн хуудсыг иргэн танд өгнө.

Гурав. Иргэн та хуулийн хугацаанд хариу ирэхийг хүлээх бөгөөд газар эзэмшихийг хүлээн зөвшөөрсөн эсвэл татгалзсан хариуг газрын албаны ажилтан мэдэгдэх үүрэгтэй. Татгалзсан хариу гарсан тохиолдолд ямар үндэслэлээр татгалзсан гэдгийг газрын албаны ажилтан иргэн танд тайлбарлах ёстой.

Дөрөв. Харин зөвшөөрсөн хариу гарсан тохиолдолд иргэн танд мэдэгдсэнээс хойш ажлын 3 хоногт багтааж  эзэмшил, ашиглалтад олгогдсон газрын хэмжээ, заагийг газар дээр нь тэмдэгжүүлж, солбилцжуулах үйл ажиллагаа хийгдэх ба гэрээ байгуулж гэрчилгээ олгоно.

Иргэн таны өргөдлийг тусгай бүртгэлд бүртгэж тэмдэглэж авах бөгөөд Иргэдээс төрийн байгууллага, албан тушаалтанд гаргасан өргөдөл, гомдлыг шийдвэрлэх тухай хуулийн 16 дугаар зүйл.Өргөдөл, гомдлыг шийдвэрлэх, хариу өгөх хугацаа

1.Өргөдөл, гомдлыг хүлээн авсан өдрөөс хойш 30 хоногт багтаан шийдвэрлэнэ. Шаардлагатай тохиолдолд уг хугацааг тухайн байгууллагын удирдах албан тушаалтан 30 хүртэл хоногоор нэмж сунгаж болно. Хугацаа сунгасан тухай өргөдөл, гомдол гаргагчид мэдэгдэнэ.

Засгийн газрын 2003 оны 28 дугаар тогтоолын 3 дугаар хавсралт Газар зохион байгуулалт хийх журам

26. Иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагаас Засаг даргад ирүүлсэн хүсэлтийг аймаг, нийслэл, дүүргийн газрын алба, сумын газрын даамал хүлээн аваад 14 хоногт багтаан судалгаа хийж санал, дүгнэлтээ Засаг даргад оруулна.

27. Аймаг, нийслэл, сум, дүүргийн Засаг дарга газрын алба, сумын газрын даамлын санал, дүгнэлт бүхий материалыг хүлээн аваад 30 хоногт багтаан зохих шийдвэр гаргана гэж заасан байдаг.

Хэрэв иргэн таны хүсэлтийг шийдвэрлээгүй эсвэл гаргасан шийдвэр хууль бус гэж үзсэн тохиолдолд дараах байдлаар гомдол гаргаж болно.

Газартай холбогдон үүссэн маргааныг хянан шийдвэрлэх (Газрын тухай хуулийн 60 дугаар зүйл)

  • Газартай холбогдон үүссэн дараах маргааныг дор дурдсан байгууллага, албан тушаалтан шийдвэрлэнэ.
  • Газар эзэмших, ашиглах талаар иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага болон Засаг даргын хооронд үүссэн маргааныг тухайн Засаг даргын дээд шатны Засаг дарга,
  • Газар эзэмших, ашиглах талаар иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын хооронд үүссэн маргаан, газар ашиглах гэрээний нөхцөл, болзлын талаар газар эзэмшигч ба ашиглагчийн хооронд үүссэн маргааныг зохих шатны Засаг дарга,
  • Газрын төлөв байдал, чанар, түүнийг үр ашигтай, зохистой ашиглах, хамгаалах талаар үүссэн маргааныг хууль тогтоомжийн дагуу зохих мэргэжлийн байгууллагын хяналт хариуцсан албан тушаалтан буюу тухайн шатны Засаг дарга,
  • Бусдын эзэмшил, ашиглалтад байгаа газрыг хязгаарлагдмал эрхтэйгээр ашиглах талаар болон газартай холбогдон үүссэн эд хөрөнгийн маргааныг арбитрын хэлэлцээртэй бол арбитрын журмаар, бусад тохиолдолд шүүх,
  • Иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага газартай холбогдон үүссэн маргааны талаар Газрын тухай хуулийн 60.1.1, 60.1.2, 60.1.З-т заасан байгууллага, албан тушаалтны гаргасан шийдвэрийг эс зөвшөөрвөл уг маргааныг тэдгээрийн дээд шатны албан тушаалтан, байгууллага, эсвэл шүүхээр шийдвэрлүүлнэ.
  • Гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгжийн ашиглаж буй газартай холбогдон үүссэн маргааныг талуудын хооронд байгуулсан гэрээнд өөрөөр заагаагүй бол энэ зүйлд заасан журмын дагуу шийдвэрлэнэ.

Иргэн та газар эзэмших хүсэлт гаргахдаа дараах 2 зүйлийг анхаарах хэрэгтэй.

  1. Таны хүсэлт гаргаж эзэмших гэж буй газрын байршил тухайн Орон нутгийн байгууллагын ерөнхий төлөвлөгөөнд иргэнд газар эзэмшүүлэх хэсэгт багтсан эсэхийг тодруулж мэдэх шаардлагатай. Учир нь иргэдэд эзэмшүүлэхээр төлөвлөгдсөн хэсэгт  газар эзэмшүүлэх зөвшөөрөл олгодог.
  2. Таны хүсэлт гаргасан газар бусдын эзэмшиж ашиглаж байгаа газартай ямар нэг хэмжээгээр давхацсан эсэхийг шалгаж мэдэх шаардлагатай. Өөрөөр хэлбэл таны хүсэлт гаргасан газар өөр хэн нэгний эзэмшил газар давхцаагүй байх ёстой.
  3. Улсын тусгай хамгаалалттай газар нутагт иргэн, хуулийн этгээдэд газрыг өмчлүүлж, эзэмшүүлэх боломж хуулиар хаалттай тул газрыг ашиглуулдаг болно.
  4. 2018 оны 11 сарын 01-нээс эхлэн газар өмчлөх төдийгүй газар эзэмших, ашиглах эрхийг улсын бүртгэлд бүртгэх болсон тул иргэд газар эзэмших эрхийн гэрчилгээн дээр Улсын бүртгэлийн ерөнхий газраас “улсын бүртгэлд бүртгэв” гэсэн утга, агуулга бүхий бичилт хийгдсэн эсэхийг нягталж байх шаардлагатай.

  5. “Тухай газар дээрх үл хөдлөх эд хөрөнгө нь тухайн газрын бүрдэл хэсэг байна” зарчимд 2018 оны 11 сараас эхлэн шилжиж байгаа болно.

  6. Үл хөдлөх эд хөрөнгийн тухай үл хөдлөх эд хөрөнгийн доорх газрын нэгж талбарын дугаараар нь дамжуулан улсын бүртгэлд бүртгэхээр болсон болохыг анхаарах хэрэгтэй.

  7. Газар төдийгүй түүн дээрх үл хөдлөх эд хөрөнгийн өмчлөх эрх улсын бүртгэлд бүртгэгдсэнээр баталгааждаг тул иргэд өөрийн өмчөө улсын бүртгэлд бүртгүүлэх төдийгүй газар, үл хөдлөх эд хөрөнгийг бусдаас авсан бол улсын бүртгэлд шаардлагатай өөрчлөлтийг хийлгэж байх шаардлагатай.

  8. Бэлчээрийг малчин иргэд нийтээр ашиглах эрхтэй бөгөөд бэлчээр ашиглах талаарх маргааны багийн Иргэдийн нийтийн хурлаар хэлэлцүүлэх бөгөөд тохиролцохгүй тохиолдолд Сумын Засаг даргаар шийдвэрлүүлэх боломжтой. Сумын Засаг дарга шийдвэрлээгүй эсхүл гомдолтой бол шүүхээр мөн шийдвэрлүүлэх боломжтой.

  9. Газар эзэмших эрхийн барьцаалах тохиолдолд газрын алба, газрын даамал газар барьцаалсан тэмдэглэлийн эрхийн гэрчилгээнд тэмдэглэх бөгөөд бусад буюу газар өмчлөх эрх болон үл хөдлөх хөрөнгийн барьцааг Улсын бүртгэлийн ерөнхий газрын харьяа хэлтэс, газар хийдэг болно.

Газар эзэмшихийн тулд ямар материал бүрдүүлэх ёстой вэ?

32 дугаар зүйл. Газар эзэмших тухай хүсэлт гаргах

32.1.Иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага газар эзэмших тухай хүсэлтээ тухайн шатны Засаг даргад газрын асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны байгууллагаас баталсан загварын дагуу гаргана.

32.2. иргэн энэ хуулийн 32.1-д заасан хүсэлтэд дараах зүйлийг тусгана.

32.2.1. овог, нэр, байнга оршин суугаа хаяг, иргэний үнэмлэхийн болон регистрийн дугаар;

32.2.2. эзэмших газрын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн харьяалал, хэмжээ, зааг, байршил, нэгж талбарыг харуулсан тойм зураг;

32.2.3. газар эзэмших зориулалт, хугацаа.

Газар эзэмших тухай хүсэлт нь Монгол улсын газрын тухай хуулийн 32 дугаар зүйл Газар эзэмших хүсэлт гаргах хэсэг, Газрын харилцаа, геодези, зураг зүйн газрын даргын 2008 оны 133 дугаар тушаал, дугаар хавсралт загварын  дагуу "Газар эзэмших Хүсэлт" бэлтгэх ёстой бөгөөд холбогдох бичиг баримтыг хавсаргана.

 Шинээр газар эзэмших, ашиглах тохиолдолд:

  • иргэний үнэмлэх /улсын бүртгэлийн гэрчилгээ/-ийн хуулбар;
  • эзэмших, ашиглах газрын засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн харьяалал, байршил, зааг, хэмжээ зэргийг тусгасан нэгж талбарын тойм зураг;
  • хамтран эзэмшигч, ашиглагчдын иргэний үнэмлэх /улсын бүртгэлийн гэрчилгээ/-ийн хуулбар;

Агуулга анх оруулсан: 2017-11-07 Шинэчилсэн: 2017-11-07

Мэдээ мэдээлэл