Банк, банк бус санхүүгийн үйл ажиллагаа Банкны тухай, банкны байгуулах, банкны зөвшөөрөл авах тухай

Банк нь “хувьцаа эзэмшигч болон харилцагчдын хадгалуулсан мөнгийг бусдад зээлдүүлэх, эргэлтэд оруулж, төлбөр тооцоо хийх үйл ажиллагаа”-г Монголбанкны зөвшөөрөлтэйгээр эрхлэдэг ашгийн төлөө байгууллага юм.

Банкны тухай хуулийн 3 дугаар зүйлийн 3.1.1-т зааснаар БАНК гэж хувьцаа эзэмшигчдийн оруулсан мөнгөн хөрөнгөөс бүрдсэн хувь нийлүүлсэн хөрөнгөтэй, хувьцаа эзэмшигч нь эзэмшиж байгаа хувьцааны хэмжээгээр хариуцлага хүлээдэг, бусдын мөнгөн хөрөнгийг хуримтлуулан хадгалж, өөрийн нэрийн өмнөөс зээл олгох, төлбөр тооцоо хийх зэрэг санхүүгийн зуучлалын үйл ажиллагааг Монголбанкны тусгай зөвшөөрөлтэйгээр эрхэлдэг, ашгийн төлөө хуулийн этгээд юм.

Банкны төрөл - Банкны тухай хуулийн 4 дүгээр зүйлийн 4.1-т зааснаар банк нь дараах төрөлтэй байж болно.

  1. Хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн өмчлөлөөр:
    1. төрийн – Төв банк, Хөгжлийн банк, Төрийн банк
    2. хувийн – Арилжааны банкууд
    3. холимог –
  2. Хүлээх хариуцлага буюу Үүсгэн байгуулагдсан хэлбэрээр:
    1. Хязгаарлагдсан хариуцлагатай – арилжааны банкууд ер нь ХХК-ийн хэлбэрээр үүсгэн байгуулагдсан байдаг.
    2. Хувьцаат –
  3. Үйл ажиллагаа явуулах хэлбэрээр:
    1. Нийтлэг – Монгол Улсад үйл ажиллагаа явуулж буй арилжааны банкууд
    2. Төрөлжсөн –Хөрөнгө оруулалтын банк, Азийн хөгжлийн банк г.м

Банкны тухай хуулийн 18-26 дугаар зүйлд банк үүсгэн байгуулагчид тавигдах шаардлага, банк үүсгэн байгуулах, банкны зөвшөөрөл авахад тавигдах шаардлагын талаар зохицуулсан.

Банкны тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.1-д заасан үйл ажиллагаануудыг банк Монголбанкны тусгай зөвшөөрөлтэйгөөр, 6.2-д заасан үйл ажиллагаануудыг Санхүүгийн зохицуулах хорооны тусгай зөвшөөрөлтэйгөөр эрхэлнэ.

Мөн хуулийн 26 дугаар зүйлд зааснаар Банк нь оноосон нэрийн араас “банк” гэсэн нэр хэрэглэх ба банкны тусгай зөвшөөрөлгүй байгууллага “банк” гэсэн нэр хэрэглэхийг хориглоно.

Банк өөрийн хөрөнгөтэй буюу “Хувь нийлүүлсэн хөрөнгө”-тэй байна. Хувь нийлүүлсэн хөрөнгө нь хувьцаа эзэмшигчдийн оруулсан мөнгөн хөрөнгөөс бүрдэнэ. /Банкны тухай хуулийн 35 дугаар зүйлийн 35.1, 35.2 дах заалт/ Монголбанкны Ерөнхийлөгчийн 2017 оны 10 дугаар сарын 30-ны өдрийн А-276 тоот тушаалаар банкны хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн доод хэмжээг 2021 оны 12 дугаар сарын 31-ний өдрөөс 100.0 (зуун) тэрбум төгрөг болгож тогтоох шийдвэрийг гаргасан.

Банкны хувьцааг эзэмших – /Банкны тухай хуулийн 36 дугаар зүйл/

Банкны хувьцаа эзэмшигч өөрчлөгдөх, хувь нийлүүлсэн хөрөнгийн хэмжээ, бүтцэд өөрчлөлт орохоор бол Монголбанкинд бичгээр урьдчилан мэдэгдэнэ. Аливаа этгээд нөлөө бүхий хувьцаа эзэмшигч болох, түүний хувьцааны хэмжээ өөрчлөгдөхөөр бол Монголбанкинд бичгээр мэдэгдэж урьдчилан зөвшөөрөл авна.

Банкны тухай хуулийн 38 дугаар зүйлийн 38.1-д зааснаар Банк нь улирлын санхүүгийн тайланг дараа улирлын эхний сарын дотор, жилийн эцсийн санхүүгийн тайланг дараа жилийн 1 дүгээр улиралд багтаан нийтэд хэвлэлээр мэдээлнэ.

Банкны тухай хууль/ Шинэчилсэн найуулга/

Монголбанк - Монголбанкны тухай хуулийн 19 дүгээр зүйл, Банкны тухай хуульд зааснаар МОНГОЛБАНК хадгаламж эзэмшигч, харилцагчийн эрх ашгийг хамгаалах, банкны тогтолцооны найдвартай байдлыг бэхжүүлэх зорилгоор

  • банк байгуулах зөвшөөрөл олгох, 
  • банкны үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрөл олгох,
  • банкны өөрийн хөрөнгө, төлбөрийн чадварыг хангуулах,
  • үйл ажиллагааг нь зохицуулах,
  • албадлагын арга хэмжээ авахтай холбогдсон дүрэм, журам, заавар, аргачлал болон холбогдох бусад шийдвэр гаргаж, хэрэгжилтэд нь хяналт тавих чиг үүргийг хэрэгжүүлэхээр заасан.

Санхүүгийн зохицуулах хороо – Банкны тухай хуулийн 6 дугаар зүйлийн 6.2, Санхүүгийн зохицуулах хорооны даргын тушаалаар баталсан журмуудад зааснаар Санхүүгийн зохицуулах хороо нь банкинд санхүү, хөрөнгө оруулалтын чиглэлээр зөвлөгөө, мэдээлэл өгөх, даатгалын зуучлагч, итгэлцлийн үйлчилгээ, андеррайторын үйлчилгээ, кастодион, факторингийн үйлчилгээ гэсэн 6 төрлийн үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрлийг олгох, тэдгээрийг сунгах, хүчингүй болгох эрх, үүргийг хэрэгжүүлнэ.

Банк – Банкны үйл ажиллагаатай холбоотой шийдвэрүүдийг Банкны хувьцаа эзэмшигчдийн хурал, Төлөөлөн удирдах зөвлөл, Гүйцэтгэх удирдлагаас гаргана.

Банкны тухай хуулийн 18-26 дугаар зүйлд банк үүсгэн байгуулах, банкны зөвшөөрөл авахад тавигдах шаардлагын талаар зохицуулсан.

  1. Банкны тухай хуулийн 19 дүгээр зүйлийн 19.1-д заасан шаардлагыг хангасан хүн, хуулийн этгээд банк үүсгэн байгуулна. Төрийн болон орон нутгийн өмчит, өмчийн оролцоотой хуулийн этгээд, төрийн бус байгууллага банк байгуулахыг ХОРИГЛОНО.
  2. Банкны байгуулах тохиолдолд дараах баримт бичгийг бүрдүүлнэ. /Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийн 17.1 дэх хэсэг, 21 дүгээр зүйл, Банкны тухай хуулийн 20, 21-р зүйл/  
    • Өргөдөл /банк байгуулах тусгай зөвшөөрөл олгохыг хүссэн/
    • Банк үүсгэн байгуулах гэрээ /нэг үүсгэн байгуулагчтай бол хамаарахгүй/;
    • Үүсгэн байгуулагч нь хуулийн этгээд бол улсын бүртгэлд бүртгэгдсэн байх;
    • Банкны дүрэм;
    • Банк байгуулах эдийн засгийн үндэслэл;
    • Банк үүсгэн байгуулагч болон тухайн банкны нөлөө бүхий хувьцаа эзэмшигчийн нэр, хаяг,
    • Үүсгэн байгуулагч, хувьцаа эзэмшигчийн холбогдох этгээдийн үйл ажиллагааны сүүлийн гурван жилийн, энэ хуульд заасан шаардлагыг хангасан аудитын байгууллагаар баталгаажуулсан санхүүгийн тайлан;
    • Банкны эрх бүхий албан тушаалтан, боловсон хүчин, техник, тоног төхөөрөмж, ажлын байрны талаарх тодорхойлолт;
    • банкинд хувь нийлүүлэх хөрөнгийн хэмжээ, эх үүсвэр, гарал үүслийг нотлох баримт.
  3. Өргөдөл, 2-т заасан баримт бичгийг бүрдүүлэн Монголбанкинд хүргэнэ.
  4. Монголбанк өргөдөл, баримт бичгийг хянаж үзээд шаардлагатай тохиолдолд нэмэлт материал шаардана.
  5. Шийдвэр гаргана. Банк байгуулах зөвшөөрөл олгох, эсхүл олгохоос татгалзах шийдвэр гаргана. 

Монголбанкны Банк байгуулах тусгай зөвшөөрлийн журамд банк байгуулагч, хувьцаа эзэмшигч, ТУЗ-н гишүүн, гүйцэтгэх удирдлага, гадаад банк байгуулахад тавигдах шаардлага, бүрдүүлэх баримт бичгийг тодорхойлсон.

Монголбанк өргөдлийг хүлээн авснаас хойш 60 хоногийн дотор банк байгуулах зөвшөөрөл олгох эсэх шийдвэрийг гаргана. 

Монгол улсын хөгжлийн банк – Хөгжлийн томоохон төсөл, хөтөлбөрийг санхүүжүүлэх, үнэт цаас гаргах, худалдах, худалдан авах, өөрийн нэрийн өмнөөс зээлийн баталгаа батлан даалт гаргах, гадаад валют арилжаа, зээлтэй холбоотой төлбөр тооцоо хийх үндсэн үүрэг бүхий ашгийн төлөө төрийн өмчит хуулийн этгээд юм.

Банк байгуулах тусгай зөвшөөрөл олгохоос татгалзсан тохиолдолд Монголбанк нь тухайн банк байгуулагч, хувьцаа эзэмшигчээс банк байгуулах хүсэлтийг 1 жилийн дотор дахин хүлээн авахгүй.

Асуулт 1. Хэн банк байгуулах боломжтой вэ?

Хариулт 1. Хуулийн этгээд, иргэн банкыг үүсгэн байгуулж болно. 

Асуулт 2. Банкны үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрөл хугацаатай олгогддог уу?

Хариулт 2. Банк байгуулах тусгай зөвшөөрөл, банкны үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрлийг хугацаагүй олгох бөгөөд Банкны тухай хууль, Монголбанкны Банк байгуулах, Банкны үйл ажиллагааны журмуудад зааснаар хүчингүй болгох хүртэл хугацаагаар эрхэлнэ. 

Асуулт 3. Банкны үйл ажиллагаа эрхлэх тусгай зөвшөөрлийг ямар тохиолдолд хүчингүй болгох вэ?

  1. Банкны тухай хуулийн 21-р зүйлд зааснаар “Банк байгуулах тусгай зөвшөөрөл”-ийг хүчингүй болгосон тохиолдолд урьд олгосон, банкны үйл ажиллагаатай холбоотой бүх зөвшөөрөл хүчингүй болно.
  2. Монголбанк Банкны үйл ажиллагааны зөвшөөрлийг дараах үндэслэлээр хязгаарлаж, хүчингүй болгож болно. /Монголбанкны Банкны үйл ажиллагаа эрхлэх зөвшөөрлийн журмын 6-р зүйл/ Үүнд:
  • заавал байлгах нөөц, төлбөр түргэн гүйцэтгэх чадварыг Монголбанкнаас тогтоосон журмын дагуу хангаагүй,
  • заавал байлгах нөөц, төлбөр түргэн гүйцэтгэх чадварыг биелүүлээгүй,
  • Банкны тухай хуулийн 17 дугаар зүйлд заасан харилцан хамаарал бүхий этгээдэд олгох зээл, баталгааны дүнгийн шаардлагыг 3 сар дараалан хангаж ажиллаагүй;
  • Тухайн үйл ажиллагаанаас өөрийн хөрөнгийн үзүүлэлтэд нөлөөлөхүйц хэмжээгээр алдагдал хүлээсэн;
  • Банкны зарим үйл ажиллагааг хязгаарласан, түдгэлзүүлсэн шалтгааныг арилгаагүйгээр тухайн үйл ажиллагааг үргэлжлүүлэн эрхэлсэн, эсвэл 6 сарын хугацаанд хязгаарласан, түдгэлзүүлсэн тухай шийдвэрийг цуцлах хангалттай нөхцөл бүрэлдээгүй;
  • Банкны тухай хууль тогтоомж, Монголбанкны бүрэн эрхэд хамаарах асуудлаар гаргасан шийдвэрийг зөрчсөн буюу биелүүлээгүй;
  •  Хууль тогтоомжид заасан бусад үндэслэл бүрдсэн.

Агуулга анх оруулсан: 2018-06-14 Шинэчилсэн: 2018-06-14

Мэдээ мэдээлэл